Erfgoedfestival vertelt verhalen over grenzen van Gelderland

‘Een grens lijkt een barrière, maar nodigt je uit om een volgende stap te zetten’

 

We hebben allemaal een verhaal, een geschiedenis. Sommigen hebben al een heel leven vol anekdotes achter de rug, anderen wacht nog een dichtrijke toekomst. Ook de provincie Gelderland heeft een verhaal en dat bestaat uit allemaal kleine vertellingen. Ze heeft een rijke historie en nog een heel wat jaartjes voor de boeg. Tot het einde der tijden als het goed is; we kunnen namelijk niet in een glazen bol kijken. Dit jaar is van 23 mei tot en met 22 juli het vijfde Erfgoedfestival. Het thema is ‘Grenzen’.  Twee maanden lang wordt de betekenis van grenzen in de regio verkend. Waar liepen ze ooit, en waar lopen ze nu? Wie kwamen er in de loop van de tijd over de grens naar onze streken en wie vertrokken er naar elders? En wat betekenden grenzen eigenlijk in het leven van alledag? “Grenzen nodigen uit,” vertelt festivaldirecteur Dolly Verhoeven tijdens de previewtrip voor bloggers en vloggers, ”Een grens lijkt een barrière, maar nodigt je uit om een volgende stap te zetten. In de geschiedenins van Gelderland hebben grenzen altijd een belangrijke rol gespeeld. Grenzen zijn er in veel verschillende vormen: een lijn op een kaart, een slagboom aan een grens, een rivier in het landschap. We beschouwen ze vaak als stabiel en vanzelfsprekend, maar de geschiedenis laat zien dat grenzen in werkelijkheid voortdurend veranderen.” Het Erfgoedfestival heeft mensen en organisaties gevraagd hun visie op het thema ‘Over Grenzen’ te vertellen. Het resultaat is ruim 200 activiteiten met uiteenlopende en boeiende verhalen. Zelf heeft het Erfgoedfestival ook een vijftal programma’s ontwikkeld: ‘vier kerken, één verhaal’, RoMein Craft, Fietsen over grenzen, Theater over grenzen en Gelderlanders over grenzen.

Dit zijn de folders van het verhaal van vier kerken die het Erfgoedfestival heeft gemaakt. Foto: Barbara Pavinati

Vier kerken, één verhaal

Er is een expositie-vierluik genaamd ‘Vier kerken, één verhaal’ in de kerken van de vier voormalige hoofdsteden van het hertogdom Gelre: Arnhem, Nijmegen, Zutphen en Roermond. Aan de hand van een korte film, een grote kijkkaart waarop wetenswaardigheden staan uit de geschiedenis van de vier kwartieren en een wandelroute door de kerk kunnen de bezoekers de sporen van het hertogdom ontdekken.

 

RoMein Craft.

In zeven verschillende musea kan je de allereerste grenzen van Gelderland verkennen met Minecraft: de Romeinse Limes. Langs deze grenzen zijn archeologische vondsten van Romeinse legerkampioenen, nederzettingen en woningen gevonden. Het computerspel vindt plaats onder leiding van gameprofessionals en archeologen.

 

Fietsen over Grenzen

Je kan fietsen over de grenzen van Gelderland en door het vroegere Overkwartier (Limburg en Noordrijn-Westfalen).  Al fietsend steek je lands- en provinciegrenzen over en beleef je de veelzijdigheid van de Achterhoek, de Veluwe, het Rivierengebied en het Overkwartier. Samen vormden deze gebieden ooit het hertogdom Gelre. De route is in totaal 900 kilometer en opgedeeld in 43 trajecten van 20 tot 30 kilometer. Je kan elk traject afzonderlijk fietsen. Er zijn allerlei activiteiten langs de route, zoals tentoonstellingen en rondleidingen.

 

 

De theatermakers vertellen aan het strand van Beuningen bevlogen over hun voorstelling die je vooral moet ervaren. Foto: Barbara Pavinati

 

Theater over Grenzen

Er zijn tien locatievoorstellingen van theater op historische plekken. De locaties van de voorstellingen liggen verspreid in Gelderland, met het accent op kleinere plaatsen en grensregio’s. Een voorbeeld van een theatervoorstelling is ‘De rivier, de grens’ van theater Over en Weer. Hij wordt gehouden in de uiterwaarden van Beuningen en Slijk-Ewijk. Aan weerszijden van de Waal worden vier kleine theatervoorstellingen gespeeld waarbij de bezoekers met een pontje naar de overkant worden gebracht door de veerman én weer terug. De vier scènes dragen de volgende namen: De Wolf is terug!, Het verdriet van de parlevinker, Romeo & Julia minimusical, Door de storm gegrepen. Het landschap maakt deel uit van het decor. In het verleden heeft de hoogte van het water invloed gehad op de uitvoering van andere stukken van het theatergezelschap. Een keer dreigde het water te laag te zijn, maar een andere keer was het juist te hoog. Dit inspelen op de elementen geeft de voorstelling een extra dimensie. Het stuk is echt ervaringstheater dat je moet voelen en ik nodig je dan ook graag uit om dat in juni te gaan doen. De theatermakers zien de rivier als een grens en willen een wisselwerking met de verhalen aan de overkant krijgen. Ze willen mensen samenbrengen en hun wereld vergroten.

Gelderlanders over grenzen

Verhalen van bekende en minder bekende (historische) Gelderlanders die van en naar de provincie vertrokken zijn opgeschreven. Deze 77 portretten  kan je online lezen, maar ook bewonderen tijdens een pop-up tentoonstelling in Apeldoorn, Arnhem, Ede-Wageningen en Buren. Ook mijn verhaal een stadse woordenkunstenaar in de Achterhoek staat staat op de site van het festival en doet mee aan de tentoonstelling. Ik, die het wilde westen verruilde voor de op haar eigen manier bruisende Achterhoek, ervaarde in eerste instantie geen grens. Al integrerend merkte ik dat er wel degelijk een cultuurverschil was, maar dat heb ik op mijn eigen manier overwonnen. De mogelijkheden in de Achterhoek zijn namelijk grenzeloos. Wat zal mijn volgende stap zijn? Welke grenzen ga ik nog meer verleggen? En wat voor verhalen vloeien daaruit dan voort?

De bloggers en vloggers van de previewtrip op het strand bij Beuningen. Foto: Barbara Pavinati

Rabarbara daagt je uit!

Rabarbara is blij, want Rabarbara’s Pen Op Avontuur is een groot succes! In juli is het een jaar geleden dat zij het vrolijk groene licht zag. Op het moment heeft ze veel avonturen beleefd: meer dan 70 foto’s, al 16 creatieve verhaalvormen en zelfs een filmpje!

Vol enthousiasme ben ik bezig om van de foto’s een album te maken zodat alle avonturen vastgelegd worden voor volk, vaderland en nageslacht. De veelal handgeschreven epistels trekken veel bekijks op mijn blog en hebben al een heleboel losgemaakt. Zo zijn bij sommige schrijvers vastzittende woorden hemelshoog de lucht in gevlogen en was soms zelfs hun omgeving verbaasd van het verborgen schrijftalent dat zich plots openbaarde. Wat ik met de verhalen ga doen, weet ik nog niet precies. Misschien voeg ik ze bij het fotoalbum, maar misschien maak ik er wel een los boekwerk van. Dat ligt eraan wat er de komende maanden gaat gebeuren. En dat hangt allemaal af van jou!

Ben jij nu ook iemand die graag een schrijf- en/of fotoavontuur met de pen wil beleven, laat het mij weten. Ik geef je graag een pen! En als je al een pen hebt, maar er nog niets mee hebt gedaan dan daag ik je uit om alsnog aan de slag te gaan! Wie niet avontuurt, wie niet durft! Je bent er gek genoeg voor!

De Rabarbara Pen nodigt uit tot gekkigheid: een bijzonder verhaal of maffe foto!

 

 

 

Vijf vijf

Overal symboliek deze 5-5-2018. Het is een belangrijke dag voor Nederland, omdat we dan onze vrijheid vieren. En vrijheid, dat is een groot goed. Dat besef ik elke dag weer als ik het journaal kijk en de nare beelden over oorlog zie. Dan weet ik dat ik in mijn handjes mag knijpen, omdat ik mij omringd weet door mensen die van mij houden en die het beste met mij voorhebben. Het is vandaag ook een belangrijke dag voor mij persoonlijk, want ik ging met Boef naar Bredevoort.

Een van de mensen waar ik het meest van hield is in november vorig jaar overleden: mijn moeder. We hadden een sterke en bijzondere band en waren ook vriendinnen. Elk jaar gingen we samen winkelen en Cora Kemperman kleren kopen. Dan kochten we ook spullen voor onze mannen (zoals onderbroeken) en keken naar Swarovski beeldjes voor mijn zusje. De laatste jaren schaften we enthousiast speelgoed of kleren voor mijn lieve nichtje Nina aan. Superblij waren we met deze familie-uitbreiding.

Toen mijn moeder overleed, wist ik al vrij snel dat ik een bijzonder aandenken aan haar wilde in de vorm van een sieraad: een ketting met hanger. Al gauw kwam het beeld van een heks in mij op. Mijn vader noemde mijn moeder altijd ‘Befana’, wat heks in het Italiaans betekent. Een lange periode hebben mijn moeder en ik samen vaak naar heksjes gekeken tijdens onze uitstapjes en deze in allerlei vormen gekocht. In mijn ouderlijk huis zijn ook op verschillende plekken heksen te vinden, die soms even verdwijnen, maar altijd weer tevoorschijn komen.

Samen met Luci Aversteeg van Elcerlyck heb ik van de tekening die ik als basis voor het sieraard heb gemaakt een mooie hanger ontworpen. De as zit onder een maansteen. Symbolisch, want heksen zijn dol op de maan. Daarnaast lijkt de steen ook een beetje op een glazen bol, dus vanaf nu kan ik in de toekomst kijken (pas maar op!). Vandaag heb ik de hanger samen met Boef opgehaald. In mijn column op Trikker had ik het over een andere datum, maar door omstandigheden is het vandaag geworden, vijf vijf. Wat ik eigenlijk net zo mooi vind, eigenlijk perfect, omdat ik vier vier de as heb gebracht. De vriendschapsring van Boef en mij is omgetoverd tot een prachtige ‘trouwring’. Plaatjes die nog een beetje incompleet waren, zijn vandaag compleet geworden. Ik ben samen met Nederland bevrijd. Nederland van de bezetter, ik van wat onrust. Vanaf vandaag draag ik twee symbolische sieraden met veel liefde. Dankjewel Luci.

De ketting met het zelfgetekende heksje en maansteen.
Aan de achterkant van de hanger heb ik een afscheidsgroet aan mijn moeder laten graveren.

 

De vriendschapsring van Boef en mij is een ‘trouwring’ geworden.

RabarbarasPenOpAvontuurVerhaal 16: Een innerlijke reis

Mariolijne was gelijk enthousiast toen ik haar ongeveer negen maanden geleden vroeg om een verhaal met mijn pen te schrijven. Door haar innerlijke reis liet het schrijfavontuur even op zich wachten. Afgelopen week kreeg ik een handgeschreven epistel met de post. En het raakte mij, want we zijn al ruim twintig jaar vriendinnen. De reis die de pen met haar woorden aflegt, is er een die van top tot teen ontroert. Lees maar:

De pen ontroert met Mariolijnes verhaal van top tot teen.

Monumenten voor een moeder

Persoonlijke verhalen, daar ben ik fan van. Zeker als ze mooi en liefdevol zijn opgeschreven. Daarom ging ik donderdagavond 19 april nieuwsgierig naar de lezing van Ria Tuenter in de bibliotheek van Lichtenvoorde. Zij sprak daar samen met Joyce de Schepper over haar twee boeken: ‘Mam raakt kwijt’ en ‘Kusje voor popje’. Het zijn boeken vol korte, eerlijke verhalen met een kwinkslag over het verdriet dat je kan hebben over een dementerende moeder, maar ook met een handreiking over hoe je er mee om kan gaan en soms zelf om kan lachen. Ria had een pop meegenomen. Het was de JOYK-pop waar haar moeder dolgelukkig mee was, omdat ze daarmee gezelschap had en iets om voor te zorgen. Ze wil met haar boeken meer begrip voor dementie krijgen. Ze schrijft in haar nawoord:

“Mensen met dementie zijn namelijk niet gek, ze leven alleen in een andere wereld dan de onze. En als je meegaat in hun leefwereld, kun je samen nog mooie momenten beleven; niet alleen verdrietige, maar ook vrolijke.”

Hoe treffend is dan ook het motto gekozen in ‘Kusje voor popje’, waarin het verdriet van de schrijfster naar voren komt over het verlies van haar moeder. Eerst aan meneer Alzheimer en later aan Magere Hein. Al ziet ze in het eerste verlies ook iets moois. Bijvoorbeeld wanneer haar moeder voor het eerst in haar leven haar nagels felrood durft te laten lakken. Lekker recalcitrant.  Zelf lees ik in het motto ook de andere rol die Ria nu heeft gekregen. Haar moeder is dood en zal niet meer weten hoe zij met haar pop speelde én Ria ziet haar moeder zelf tijdens haar dementie met een pop spelen. De rollen zijn omgedraaid. Zij is een beetje de moeder van haar moeder geworden. Dit benoemt ze ook in het verhaal ‘Een veranderende rol’. Daarin schrijft ze dat haar moeder haar vaak ‘haar lieve moedertje’ noemt. Ze spreekt dat niet tegen.

Maar niemand zal meer weten

hoe je met je pop kon spelen

en niemand zal nog ooit

je vroegste vroeger met je delen

 

Uit ‘Geen kind meer’ – Jan Boerstoel

Zelf heb ik dementie niet van dichtbij meegemaakt, maar ik kan mij zo voorstellen dat het hartverscheurend is. Dat kwam duidelijk naar voren in hetgeen de aanwezigen bij de lezing vertelden over hun vader, moeder of werk in de zorg. Ook uit de verhalen van Ria spreekt verdriet, maar vertelt ze die avond: “In het opschrijven ervan vond ik troost.” Tegelijkertijd geeft ze troost met die opgeschreven woorden aan anderen die hetzelfde meemaken of hebben meegemaakt, maar ook aan mij die haar moeder volkomen onverwacht veel te jong verloor. De zorgvuldig en symbolisch gemaakte boeken met foto’s en een mooi leeslint zijn een monument voor haar moeder. Tegelijkertijd zijn ze een monument voor alle moeders. To infinity…and beyond.

De twee monumenten die ik in een ruk heb uitgelezen. Echt een aanrader!